Özellikle 10-15 Nisan arasında sadece 2,5 saat içinde hava sıcaklığı 10 derece birden düştü. Bu ani don olayı 36 ili önemli ölçüde etkiledi, 61 ilde de zararlara yol açtı.
Meclis’te kurulan Zirai Don Araştırma Komisyonu, geçtiğimiz gün donun etkilerini konuşmak için toplandı.
Toplantının odak noktası devlet destekli tarım sigortası işlemlerini yürüten TARSİM’in (Tarım Sigortaları Havuzu) elde ettiği verilerdi.
TARSİM Genel Müdürü Bekir Engürülü’nün aktardığı verilere göre, Manisa 10 milyar 966 milyon liralık hasar ile donda en çok hasar alan il oldu. Malatya, 2 milyar 837 milyon hasar ile ikinci, Ordu 1 milyar 362 milyon hasar ile üçüncü, Giresun dördüncü, Mersin beşinci sırada yer aldı.
Üzüm 11 milyar liralık hasarla en fazla etkilenen ürün oldu. Kayısı 3,1 milyar lira, fındık 2,7 milyar lira, elma 2 milyar lira, nektarin 913 milyon lira hasar ile en fazla etkilenen diğer ürünler arasında yer aldı.
Önce yüksek oranda hasar alan çiftçilere ödeme yapıldığını aktaran Engürülü, toplam zararı ve ödemelerdeki son durumu şöyle aktardı:
“Bu zirai don neticesinde ön tespitler sonucunda 21 milyar liralık bir hasar olduğunu tespit ettik. Bunun içerisinde Şubat ve Mart ayında etkili olan zirai donun da etkisi var. 1,11 milyarını ödedik. Hasar tespitlerini bitirmeye bağlı olarak 20 milyarlık ödeme süreci de devam ediyor.”
‘Sigorta sistemi üreticiyi değil şirketi koruyor’
TARSİM’in aktardığı veriler, zirai donun neden olduğu tahribatın oldukça sınırlı bir bölümü. Çünkü Tarım Bakanlığı verilerine göre sigortalılık oranları seracılıkta yüzde yüzde 28, tarla ürünlerinde yüzde 23,1.
Bunun en büyük nedeni TARSİM’de don sigortası için ödenen prim fiyatlarının devlet desteğine rağmen yüksek olması. TARSİM’in poliçe oluştururken kullandığı kriter ve yöntemler de çiftçiler tarafından tepkiyle karşılanıyor.
Komisyonda konuşan CHP Mersin Milletvekili Gülcan Kış, TARSİM’in adil olmayan eksper raporları nedeniyle çok sayıda çiftçinin ürününü sigortalamaktan kaçındığı aktardı:
“TARSİM artık üreticiyi değil, şirketi koruyan bir sistem hâline gelmiştir ve bütün çiftçilerin arasında da bu bir güven sorunu yaratmaya başlamıştır. Mersin’de tarımın sadece yüzde 18’i sigorta kapsamında. Yani her 5 çiftçiden 4’ü zaten sistemin dışında çalışma yapmakta, üretim yapmakta. Sigorta yaptıranlarla görüştüğümüzde de zaten çok daha rahat değiller. Geçen yıl yapılan hasar başvurularının neredeyse yarısı reddedilmiş durumda. Kabul edilenlerde de ortalama 13 bin lira tazminat ücreti alınmış durumda. Oysa tek bir üretim sezonunun maliyetinin bunun çok çok üstünde olduğunu hepimiz biliyoruz. Primlerin burada yüksek olmadığını söyleyecek hiçbir arkadaşım yok. Eksper raporlarının adil olmadığı çok nettir. İtiraz yolunun kapalı olduğu ve itirazların tamamının reddedildiği ve üretici örgütlerinin bu sistemde hiçbir şekilde söz hakkının olmaması da en çok düşündüren konulardan biri.”
Komisyonda söz alan milletvekillerinin aktardığı verilere göre, verim kaybı fındıkta yüzde 11, çayda yüzde 35 olarak tahmin ediliyor. Verim kaybının Çukurova buğdayı ve Isparta-Burdur bölgesindeki gülde ise yüzde 30’u aştığı belirtiliyor.
CHP Amasya Milletvekili Reşat Karagöz, zirai don nedeniyle yaşanan hasar için oluşturulmasını talep ettikleri telafi mekanizmalarını şöyle sıraladı:
“Mutlaka Ziraat Bankası tarım kredi borçları faizsiz ve şartsız ertelenmelidir. Çiftçilerimize iki yıl geri ödemesiz, düşük faizli kredi olanakları sağlanmalıdır. Sigortası olmayan üreticilerin zararı doğrudan devlet tarafından karşılanmalıdır. Önümüzdeki üretim döneminde sulama ve enerji maliyetlerinde ciddi indirimler yapılmalıdır. Dondan zarar gören çiftçiye tohum ve fide desteği sağlanmalıdır. Tarımda köklü bir reform yapılarak TARSİM dahil tüm sistem yeniden yapılandırılmalı ve sigorta çiftçinin sırtındaki kambur değil güvencesi olmalıdır.”
