Türkiye deprem kuşağında yer alıyor; büyük küçük sarsıntılar her an gündeme gelebilir. Hazırlıklı olmak, sadece devletin işi değil — her hanenin, her apartmanın, her mahallenin sorumluluğu. Afet anında ilk 72 saatin kritik olduğu kabul edilir; dolayısıyla bireysel hazırlık ve doğru davranış, kurtarma şansını ciddi şekilde artırır. Resmi kurumlar “afete hazır toplum” vurgusunu tekrar ediyor.
DEPREM ÖNCESİ — HANE, APARTMAN, İŞYERİ HAZIRLIK REHBERİ
Yapısal (mümkünse profesyonel) adımlar
Bina karnesi ve yapı kayıt belgelerini kontrol edin ve saklayın. Riskli yapı şüphesi varsa ilgili belediye/Çevre ve Şehircilik birimleriyle iletişime geçin. Evinizde taşıyıcı kolon/duvar gibi yapı elemanlarında değişiklik yapmayın; mühendis onayı olmayan müdahaleler risk yaratır.
Eşyaların sabitlenmesi
Ağır mobilyaları duvara sabitleyin; su ısıtıcılarını, gaz tüplerini bağlayın; yüksek raflara ağır eşya koymayın. Bu, ev içindeki ölüm/yaralanma riskini ciddi oranda düşürür. Hazırlık listeleri ve kontrol noktaları Amerikan Kızılayı ve AFAD tarafından da benzer şekilde öneriliyor.
Aile afet planı ve tatbikat
Aile içi buluşma noktalarını, telefonla ulaşılamama durumunda irtibat kişisini ve acil çıkış yollarını belirleyin. Planınızı en az altı ayda bir gözden geçirip uygulamalı tatbikat yapın.
Acil durum çantası (72 saat kuralı)
Kişi başı en az 3 gün (72 saat) su (günde 1 litre içme + ek kullanım), hazır gıda, el feneri, pilli radyo/powerbank, ilkyardım seti, ilaçlar, nakit, kimlik ve tapu fotokopileri, battaniye, sağlam ayakkabı. Bu liste FEMA/Ready.gov ve Red Cross tavsiyeleriyle uyumlu.
Sigorta ve belgeler
Zorunlu Deprem Sigortası (DASK) poliçenizin güncelliğini kontrol edin; hasar durumunda başvuru ve tazminat süreçlerinde poliçe bilgileri hız kazandırır.
DEPREM ANI — NE YAPMALI (İÇERİDE, DIŞARIDA, ARAÇTA)
İçerideyseniz
Hemen eğilin, sağlam bir mobilyanın (masa/sehpa) altına girip üzerinizi koruyun, sarsıntı bitene kadar o pozisyonda kalın ve tutunun. Pencerelerden, dış duvarlardan, yüksek raflardan uzak durun. Bu basit davranış, düşen eşya ve kırılmalardan korunmada en etkili ilk adımdır.
Dışarıdaysanız
Binalardan, ağaçlardan, elektrik direklerinden uzak, açık bir alana geçin. Yollar ve üstgeçitlerden uzak durun çünkü artçılar hasarlı yapıları tehlikeli kılar.
Araçtaysanız
Güvenli bir şekilde yavaşlayıp durun; köprü, viyadük veya ağaç altı gibi tehlikeli yerlerin altına park etmeyin. Aracı güvenli bir yere çekip içinde kalınsa da sarsıntı geçene kadar bekleyin.
Kortikal uyarı: “Hemen binadan kaçma” kararı
Sarsıntı sırasında binadan panik halinde dışarı koşmak düşme ve enkaz riski yaratabilir. Eğer içeride güvenli bir köşe varsa önce “drop-cover-hold on” uygulayın; sarsıntı durduktan sonra binanın durumuna göre dışarı çıkın. Bu, acil kurtarma uzmanlarının ve resmi kaynakların da önerisidir.
DEPREM SONRASI — İLK SAATLERE ÖZEL ÖNEMLİ ADIMLAR
Öncelik: Sağlık ve güvenlik
Yaralı varsa 112’yi arayın; ağır yaralanmalarda profesyonel ilk yardım gereklidir. Kanayan yaralara basınç uygulamak, bilinçsiz kişiyi yan yatış pozisyonuna almak gibi temel ilk yardım kurallarını uygulayın.
Gaz, su, elektrik kontrolü
Gaz kokusu veya sızıntı şüphesi varsa gaz vanasını kapatın; kapatmadan önce, eğer nasıl kapatılacağını bilmiyorsanız yetkiliye bırakın. Elektrik hattı hasarlıysa ana şalterden elektriği kesin. Bu işlemleri yalnızca güvenli ise uygulayın; aksi halde yetkili ekip beklenmeli.
Artçılar konusunda hazırlık
Ana sarsıntıdan sonra saatler, günler hatta haftalar boyunca artçılar olabilir; bu artçılar daha fazla hasara yol açabilir. Binalara tekrar girmeden önce yetkili değerlendirmesini bekleyin.
Bilgi akışı
Yetkili makamların (AFAD, valilik, belediye) duyurularını radyo, resmi sosyal medya veya AFAD/valilik sayfalarından takip edin; dedikodulara itibar etmeyin. Afet dönemlerinde bilgi kirliliği zarar verebilir.
DEPREM SONRASI: BİNA VE EVLERİN HASAR TESPİTİ
Deprem sonrası “evime girebilir miyim, bina yıkılacak mı, hangi resmi süreçler var?” soruları en çok merak edilenler. Son dönemde hasar tespit süreçleri yenilendi ve dijitalleşme ön plana çıktı. İşte yapılması gerekenler ve bilmeniz gereken resmi süreçler:
RESMİ TESPİT NASIL İŞLİYOR?
Afet sonrası hasar tespit çalışmaları, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile AFAD koordinasyonunda yürütülür; yeni yönetmelik kapsamında tespitler uzman ekipler tarafından yapılır ve sonuçlar dijital ortamda arşivlenir. Binalar çok farklı kodlarla sınıflandırılabilir (ör. hasarsız, az hasarlı, orta hasarlı, ağır hasarlı, acil yıktırılacak, yıkık, girilemeyen vb.) — son yönetmelik 10 farklı sınıflandırma öngörür. Bu sınıflandırma, tahliye, yıkım ve yardım süreçlerinde baz oluşturur.
Vatandaşın ilk 24–72 saatte yapması gerekenler (belgele, başvur, bekle)
Güvenliği sağla: Binada çatlak/taşıyıcı hasar, eğilme, dökülme gibi açık tehlike varsa içeri girmeyin. Yetkili ekip gelene kadar bina dışında bekleyin
Fotoğraf ve belgele: Binanın iç ve dış hasarını fotoğraflayın (geniş açı + detay). Tapu, kimlik, DASK poliçesi, kira sözleşmesi gibi belgelerin dijital/kağıt kopyalarını güvenli bir yerde saklayın. Bu materyaller hem başvuru sürecinde hem de itirazlarda delil olarak kullanılır.
Hasar tespit isteği/başvurusu: Resmi tespit genelde yerel yönetim/AFAD koordinasyonuyla başlatılır; ayrıca Çevre Bakanlığı’nın hasar tespit portalı ve e-Devlet üzerinden sonuçlar sorgulanır. Afet bölgelerinde yetkili ekipler adres bazlı tarama yapar; ancak bireylerin durumunu takip etmesi ve e-Devlet üzerinden sonuç sorgulaması önemlidir.
HASAR SINIFLARI NE ANLAMA GELİYOR?
Hasarsız / Az Hasarlı: Yapının güvenli olduğu kısa veya yüzeysel onarım gereken durumlar.
Orta Hasarlı: Yapının kullanımının kısıtlanabileceği, tamir gerektiren ancak tamamen yıkım kararı olmayan durumlar.
Ağır Hasarlı / Yıkık / Acil Yıktırılacak: Taşıyıcı elemanlarda ciddi zarar, acil tahliye ve yıkım gerektiren yapılar; girilmesi tehlikelidir.
Not: Yeni yönetmelik, detaylı kodlar ve daha sıkı usuller getiriyor; tespitler fotoğraf ve dijital kayıtlarla belgelendiriliyor.
GEÇİCİ ÖNLEMLER VE GÜÇLENDİRME
Orta hasarlı binalarda geçici destek/istinat (kontrplak, şeritle sınırlandırma, kısa süreli destek) yalnızca yetkili teknik ekiplerin önerisiyle ve ruhsatlı firma/proje ile yapılmalı. Kendi başınıza kısa vadeli müdahaleler (ör. kendi çabalarınızla taşıyıcı elemanlara müdahale) tehlikeli olabilir. Yetkililer yıkım veya güçlendirme kararını resmen ilan eder.
YIKIM, BOŞALTMA VE BARINMA DESTEĞİ
Yıkım kararı verildiğinde belediye/valilik koordinasyonunda yıkım ve enkaz kaldırma işlemleri yürütülür; afetzedelere barınma, gıda, maddi yardım programları devreye girer. DASK (Zorunlu Deprem Sigortası) hasar ödemeleri için poliçe ve hasar dosyanız hazır olmalıdır.
HAKLARINIZ VE YAPILMASI GEREKEN YASAL ADIMLAR
Hasar tespit sonuçları resmi belge niteliğindedir ve yıkım/tahliye gibi idari işlemlere dayanak teşkil eder. Ancak tespitlere karşı idari itiraz ve dava hakları vardır; süre ve prosedürleri takip etmeniz gerekir.
DASK hasar ödemeleri deprem kaynaklı maddi zararları sınırlı teminatlar çerçevesinde karşılar; DASK dışında ihtiyari sigorta yaptırmak ek koruma sağlar. Hasar dosyası süreçlerinde DASK ve sigorta şirketi yönlendirmelerine uyun.
PSİKOSOSYAL DESTEK ve TOPLUMSAL DAYANIŞMA
Depremin psikolojik etkileri uzun sürebilir. Belediyeler, Aile ve Sosyal Hizmetler ile sağlık birimleri psikolojik destek hizmetleri sunar. Mahalle dayanışması, komşuların birbirine yardım etmesi ilk saatlerde en etkili destek kaynağıdır. Resmi “Afete Hazır Türkiye” kampanyaları bireysel ve toplumsal farkındalık artırmayı amaçlıyor.
BİREYSEL HAZIRLIK, TOPLUMSAL HAYATTA KALMA ANAHTARIDIR
Deprem bir an içinde her şeyi değiştirebilir; ama hazırlıklı olmak, doğru bilgi ve koordinasyonla kayıpları azaltmak mümkündür. Resmi kurumların rehberlerini izleyin, acil eşyalarınızı hazır tutun, DASK gibi mali güvence araçlarını ihmal etmeyin ve hasarlı binalarla ilgili resmi süreçlere zamanında başvurun. Unutmayın: ilk 72 saat sizin elinizde başlayıp toplumun altyapısına kadar uzanan bir zincirdir — halkın hazırlığı, kurumların koordinasyonuyla birleştiğinde hayatlar kurtarılır.
